Ευρωσύνθεση - Σχόλια και σύντομες αναλύσεις για το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Ευρωπαϊκές παθογένειες και ακροδεξιός λαϊκισμός

Η εθνικιστική άκρως συντηρητική οπτική της αναστύλωσης αξιακών κανόνων του παρελθόντος δεν αποτελεί λύση

Ευρωπαϊκές παθογένειες και ακροδεξιός λαϊκισμόςΧρίστος Αλεξόπουλος
Η άνοδος του ακροδεξιού λαϊκισμού, η οποία καταγράφεται στις διάφορες εκλογικές αναμετρήσεις μετά τις πρόσφατες ευρωεκλογές, συνεχίζει να προξενεί κατάπληξη και προβληματισμό.
Στη Σουηδία το κόμμα των «Σουηδών Δημοκρατών», όπως ονομάζεται αυτό το ακροδεξιό μόρφωμα, από το 1,2 %, που πήρε στις εκλογές του 2002, έφτασε στο σημερινό 13 % την Κυριακή 14.09.2014. Η πολιτική του ταυτότητα οριοθετείται από την κάθετη αντίθεση του στη φιλελεύθερη μεταναστευτική πολιτική και τον φόβο της πολιτισμικής διάβρωσης της Σουηδικής κοινωνίας από τους ξένους.

Ο πρόεδρος του, Jimmy Akesson υποσχέθηκε να μειώσει κατά 90 % τον αριθμό των προσφύγων και των μεταναστών. Η Σουηδία φέτος αναμένει περίπου 80.000 ξένους, οι οποίοι προσδοκούν να πάρουν άσυλο και προέρχονται κυρίως από τη Συρία και το Ιράκ. Επισημαίνεται δε, ότι το πρώτο εξάμηνο του 2014 αυξήθηκε ο αριθμός των αιτούντων άσυλο κατά 70 %. Μπορεί κανείς να φαντασθεί, τι θα συμβεί, εάν λάβουμε υπόψη τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών από τις χώρες του φτωχού Νότου προς τις πλούσιες χώρες του ανεπτυγμένου Βορρά. Η Σουηδία είναι μια από αυτές.

Αντίστοιχα φαινόμενα ανόδου της ακροδεξιάς διαπιστώνονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως είναι η Γερμανία, η Γαλλία και η Ελλάδα. Αυτό δεν σημαίνει, ότι σε αυτές τις χώρες εξαντλείται η ανοδική πορεία ακροδεξιών κομμάτων στον ευρωπαϊκό χώρο. Η αναφορά τους είναι παραδειγματική. Σε τρία κρατίδια της Γερμανίας, Thüringen, Brandenburg και Sachsen, στις τοπικές εκλογές, οι οποίες έγιναν προσφάτως, το ακροδεξιό κόμμα Alternative für Deutschland (AfD) κατέγραψε κάθετη άνοδο. Στο Brandenburg για παράδειγμα το AfD έφτασε στο 12,2 %. Πρέπει όμως να επισημανθεί, ότι η συμμετοχή των πολιτών στις εκλογές ήταν δραματικά χαμηλή. Στο Brandenburg και στο Sachsen ο ένας στους δύο εκλογείς έμεινε στο σπίτι του. Στο Thüringen η συμμετοχή ήταν ελαφρώς πάνω από το 50 %. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να επισημανθεί, ότι το κόμμα AfD (Εναλλακτική πρόταση για τη Γερμανία) εκτός από την πλειοδοσία σε εθνικιστικές κορώνες και ευρωσκεπτικισμό εξέφρασε και φιλορωσικές τάσεις, προκειμένου να πάρει υψηλό ποσοστό, διότι και τα τρία αυτά κρατίδια γεωγραφικά βρίσκονται στην πρώην Ανατολική Γερμανία. Στη Γαλλία η Marine Lepen καταγράφει υψηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις για την Προεδρία, πιο υψηλά από τον πρώην Πρόεδρο Sarkozy και τον σημερινό Πρόεδρο Hollande.

Στην Ελλάδα η Χρυσή Αυγή συνεχίζει να είναι τρίτο κόμμα στις διάφορες δημοσκοπήσεις, παρά τον εγκλεισμό της ηγετικής της ομάδας στη φυλακή για ποινικούς λόγους.

Η εύκολη απάντηση και ερμηνεία αυτού του αρνητικού και επικίνδυνου φαινομένου της ευδοκίμησης ακροδεξιών λαϊκιστικών λογικών και πολιτικών σχημάτων είναι η μη αναζήτηση και αντιμετώπιση των αιτιών, που το γεννούν, αλλά η ιδεοληπτική δαιμονοποίηση του ή η ανάδειξη των ποινικά ευάλωτων πλευρών της λειτουργίας τέτοιων μορφωμάτων. Σε αυτή την περίπτωση το πρόβλημα συνεχίζει να υπάρχει και να οδηγεί τις κοινωνίες σε επικίνδυνες εσωτερικές αντιθέσεις, οι οποίες μπορεί να φθάσουν και σε συνθήκες εθνικιστικού ολοκληρωτισμού. Αυτό βεβαίως θα σήμαινε την διάλυση της Ενωμένης Ευρώπης και των προοπτικών που ανοίγει για τις επιμέρους ευρωπαϊκές κοινωνίες. Είναι πραγματικά αστείο και μάλιστα επικίνδυνο, όλοι να κόπτονται για τα θετικά του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και να πλειοδοτούν σε ευρωπαϊσμό, αλλά να μην διαβλέπουν τους κινδύνους, οι οποίοι διαμορφώνονται από την μη ουσιαστική αντιπαράθεση με τις κοινωνικές παθογένειες, οι οποίες προκαλούν τον εθνικιστικό λαϊκισμό ακροδεξιάς κοπής. Προϋπόθεση γι’αυτό είναι, πέρα από την πολιτική βούληση, η συστηματική μελέτη και ανάλυση της πραγματικότητας.

Ποια είναι η πραγματικότητα στις επιμέρους ευρωπαϊκές κοινωνίες; Υπάρχουν διαφορετικά αίτια για κάθε χώρα και ποια είναι αυτά; Μπορεί κάποιος να μιλήσει και για κοινές αφετηρίες σε σχέση με την ανάπτυξη του εθνικιστικού ακροδεξιού λαϊκισμού στον ευρωπαϊκό χώρο;

Κατ’αρχήν η οικονομική κρίση στην Ευρωζώνη ανέδειξε με τον καλύτερο τρόπο τις ευρωπαϊκές ανισορροπίες και κυρίως τα δύο επίπεδα ευημερίας και λειτουργικής κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, αυτό του προβληματικού Νότου και αυτό του Βορρά, ο οποίος αντέχει τις επιπτώσεις της κρίσης και πολιτικά έχει αυξημένο ειδικό βάρος. Αυτό πιστοποιείται από την επιρροή, την οποία ασκεί στο επίπεδο λήψης αποφάσεων, οι οποίες δεσμεύουν τον ευρωπαϊκό χώρο στο σύνολο του. Το αποτέλεσμα όμως της ακολουθούμενης πολιτικής είναι η ανεργία και η φτώχια σε συνδυασμό και με την κατάρρευση του κοινωνικού κράτους στο Νότο. Ταυτοχρόνως διαπιστώνεται ραγδαία συρρίκνωση της μεσαίας κοινωνικής τάξης. Από το άλλο μέρος έχουμε ικανοποιητικό επίπεδο ζωής ακόμη στο Βορρά παρά την ταχύτατη αποδόμηση του κοινωνικού κράτους και την μείωση των εισοδημάτων στην Τρίτη ηλικία (χαρακτηριστικό παράδειγμα η Γερμανία).

Αυτά τα δεδομένα σε συνδυασμό και με τη λογική του εθνικού συμφέροντος οδηγούν τις κοινωνίες στην εσωστρέφεια, στον εθνικισμό και στην αρνητική τοποθέτηση απέναντι στους ξένους και ιδιαιτέρως αυτούς που έχουν οικονομικά προβλήματα, διότι θεωρούν, ότι αποτελούν πηγή διακινδύνευσης για την χώρα τους.

Δεν είναι τυχαίο, που τα ακροδεξιά λαϊκιστικά κόμματα επενδύουν σε αυτά, ενώ προωθούν τον ευρωσκεπτικισμό και καλλιεργούν την ξενοφοβία και το ρατσισμό γενικότερα, επειδή αυξάνεται και η πίεση από την μαζική μετακίνηση πληθυσμών.

Διαπιστώνεται επίσης, ότι τα ακροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη λειτουργούν και ως μέσο για την έκφραση διαμαρτυρίας για συστημικές πολιτικές συνθήκες, οι οποίες προκαλούν ανασφάλεια στους πολίτες. Αυτό δεν είναι αναγκαίο να το συνειδητοποιούν. Το αισθάνονται στην καθημερινότητα, όταν διαπιστώνουν τις αντιφάσεις των επιπτώσεων της ακολουθούμενης πολιτικής (στην Ελλάδα ο ΕΝΦΙΑ ή και ευρύτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο η αδυναμία σχεδιασμού ευρωπαϊκών πολιτικών σύγκλισης). Η κορύφωση δε των ευρωπαϊκών αντιφάσεων, η οποία δεν επιτρέπει την επιτάχυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης, είναι η πολιτική νομιμοποίηση των πολιτικών συστημάτων των κρατών-μελών σε εθνικό επίπεδο και η άρνηση πραγματοποίησης δομικού χαρακτήρα αλλαγών στην πολιτική λειτουργία, ώστε να εκλέγονται ευρωπαϊκά κόμματα από ευρωπαίους πολίτες και όχι από εθνικά εκλογικά σώματα. Όταν αυτό δεν γίνεται, είναι πολύ φυσιολογικό τόσο το πολιτικό προσωπικό όσο και οι πολίτες να σκέπτονται και να ενεργούν με εθνικές παρωπίδες. Και αυτό συμβαίνει, όταν από το ένα μέρος έχουμε την υπερεθνική διακίνηση κεφαλαίων και παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας και από το άλλο τα επιμέρους κράτη-μέλη θα αποδυναμώνονται όσο προχωρούμε προς το μέλλον, εάν λειτουργούν ως εθνικές οντότητες. Χώρες δε μικρές και αδύναμες όπως η Ελλάδα με δημογραφικά προβλήματα και προβληματικές οικονομίες διατρέχουν ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο. Πέρα από την κάθετη πτώση του επιπέδου ζωής να υποστούν και πολιτισμική ισοπέδωση. Εκτός και αν μας αρκεί να αναφερόμαστε στο «ένδοξο ιστορικό παρελθόν» και εκεί να ολοκληρώνεται η πολιτισμική μας παρουσία. Είναι και αυτό μια επιλογή, μόνο που οδηγεί την κοινωνία στο παρελθόν, ως μέσου για την κάλυψη της ανυπαρξίας ενός σύγχρονου συστήματος αξιών, το οποίο θα είναι η δυναμική μετεξέλιξη του πολιτισμικού μας παρελθόντος.

Δυστυχώς το φαινόμενο αυτό είναι ορατό και στις κοινωνίες, οι οποίες δεν αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα όπως η Ελλάδα. Προφανώς η κοινωνία του θεάματος σε συνδυασμό με τον καταναλωτισμό και τον ακραίο ατομικισμό δεν συμβάλλουν στην παραγωγή αξιών στο επίπεδο των τοπικών κοινωνιών. Τα καταναλωτικά πρότυπα, τα οποία διοχετεύονται μαζικά με τα μέσα εικονικής μαζικής επικοινωνίας, διαμορφώνουν το πλαίσιο, μέσα στο οποίο λειτουργούν τα μέλη μιας κοινωνίας. Και όταν αυτή η αξιακή και καταναλωτική συνάμα ισορροπία διαταράσσεται λόγω προβλημάτων (οικονομικών, εργασίας κλπ.), τότε προκαλείται μεγάλη ανασφάλεια και ο ακροδεξιός λαϊκισμός βρίσκει πρόσφορο έδαφος, διότι αναφέρεται στο παρελθόν, το οποίο μάλιστα εξιδανικεύει.

Ο απλός πολίτης δεν έχει ούτε τον απαραίτητο χρόνο ούτε και την δυνατότητα σύνθετων αναλύσεων, ώστε να συνειδητοποιήσει, ότι η εθνικιστική άκρως συντηρητική οπτική της αναστύλωσης αξιακών κανόνων του παρελθόντος δεν αποτελεί λύση. Αυτό ισχύει ακόμη και όταν το υπάρχον πολιτικό σύστημα εγκλωβισμένο σε ένα αδυσώπητο πολιτικό πραγματισμό δεν λειτουργεί με αξίες στη διαμόρφωση των κανόνων που ρυθμίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά υπηρετεί την αναπαραγωγή του συστήματος. Ενός συστήματος χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη, το οποίο μεταχειρίζεται το άτομο-πολίτη όχι ως υποκείμενο αλλά ως διεκπεραιωτή ρόλων. Εξάλλου η προσφυγή στο παρελθόν δεν βοηθά στην αντιμετώπιση της ανασφάλειας, διότι δεν διαθέτει τα εργαλεία για την σχεδίαση του μέλλοντος, το οποίο δεν είναι στατικό, αλλά συνεχώς διαφοροποιείται και εξελίσσεται, ενώ ταυτοχρόνως γίνεται πολύ πιο σύνθετο και δύσκολα προσεγγίσιμο. Μπορεί το παρελθόν να φαίνεται πιο ασφαλές, επειδή είναι βιωμένο. Αυτό όμως δεν σημαίνει αναπαραγωγή της ασφάλειας στη μη βιωμένη πολύπλοκη πραγματικότητα σε βάθος χρόνου, όταν μάλιστα οι εθνικές περιχαρακώσεις δεν εγγυώνται την βιωσιμότητα. Αρκεί να λάβουμε υπόψη μας το συνεχώς διογκούμενο πρόβλημα των δημογραφικών ανισορροπιών ή το φαινόμενο της μαζικής μετακίνησης πληθυσμών, το οποίο συνεχώς θα παίρνει μεγαλύτερες διαστάσεις. Και η Ευρώπη συνορεύει με δύο ηπείρους (Αφρική και Ασία), οι οποίες το τροφοδοτούν.

Φαίνεται, ότι οι ισχυρές στα ευρωπαϊκά όρια χώρες δεν έχουν συνειδητοποιήσει το πρόβλημα. Οι ηγεσίες τους ουσιαστικά αναπαράγουν ένα ξεπερασμένο τρόπο σκέψης και πολιτικής λειτουργίας, ο οποίος δεν απέχει πολύ από τον εθνικισμό. Ο γάλλος πρόεδρος, ο οποίος είναι και σοσιαλιστής, σε συνέντευξη που έδωσε στις 18.09.2014, αφού προειδοποίησε, ότι «μετά από μισό αιώνα οικοδόμησης της Ευρώπης, κινδυνεύουμε να περάσουμε σε μια περίοδο αποδόμησης», έβγαλε και τις εθνικιστικές του αφετηρίες αποδεχόμενος την Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων, αρκεί η Γαλλία μαζί με τη Γερμανία να αποτελούν το ηγετικό δίδυμο. Και αυτή η προεδρική πολιτική παρουσία ισχυρίζεται, ότι είναι ευρωπαϊστής. Με τέτοιους πολιτικούς η Ευρώπη έχει τελειώσει, πριν απειληθεί σοβαρά από τους ακροδεξιούς λαϊκιστές.

Ο Χρίστος Αλεξόπουλος είναι ερευνητής Κοινωνιολόγος

Το άρθρο δημοσιεύεται επίσης στον ιστότοπο: www.metarithmisi.gr

Όλα τα άρθρα στην κατηγορία Ευρωσύνθεση

Provoles.de