Ευρωσύνθεση - Σχόλια και σύντομες αναλύσεις για το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Έξοδος από την παρακμή

Το πολιτικό σύστημα πρέπει να κάνει άμεσα μια επανεκκίνηση

Χρίστος Αλεξόπουλος
Έξοδος από την παρακμήΟι συνεχείς παράλληλοι μονόλογοι στον κατ’όνομα δημόσιο διάλογο σε μια κρίσιμη περίοδο για τον τόπο θέτουν επιτακτικά ορισμένα ερωτήματα. Άραγε έχουν συναίσθηση της ευθύνης τους όλοι αυτοί, που οδήγησαν την ελληνική κοινωνία στην παρακμή και στον εθνικιστικό παραλογισμό της αυτοϊκανοποίησης με την επίκληση του ένδοξου παρελθόντος, όταν οι Έλληνες παρήγαγαν πολιτισμό;

Ακόμη δε περισσότερο απομακρύνεται κάθε νόημων πολίτης από την λογική και το «μέτρο», όταν βομβαρδίζεται με συναισθηματικά φορτισμένες και χωρίς να καθρεπτίζουν την πραγματικότητα απόψεις για τους «κακούς» εταίρους μας στην Ευρώπη. Η λογική του «αποδιοπομπαίου τράγου» και η μετάθεση ευθυνών ανθεί στον τόπο μας, προκειμένου να καλύπτονται οι «λανθασμένες» επιλογές και η ανυπαρξία μακροπρόθεσμου πολιτικού σχεδιασμού.

Είναι βέβαια εύκολο, διότι με αυτό τον τρόπο αγοράζεται πολιτικός χρόνος. Όμως τα προβλήματα της διαφθοράς, του πελατειακού συστήματος και της συντεχνιακής λογικής, της ακινησίας και της έλλειψης δυναμικής στην κοινωνία, του προσανατολισμού στο παρελθόν και της εσωστρέφειας, της μη παραγωγικής κοινωνίας τόσο στην οικονομία όσο και στον πολιτισμό δεν αντιμετωπίζονται και η παρακμή αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά. Και αυτό είναι επικίνδυνο, διότι υποσκάπτει τα θεμέλια και την προοπτική αυτού του τόπου, ιδιαιτέρως μάλιστα εάν ληφθεί υπόψη το οξύ δημογραφικό πρόβλημα σε συνδυασμό με το συνεχώς εντεινόμενο φαινόμενο της μαζικής μετακίνησης πληθυσμών.

Όσο συνεχίζεται αυτή η παρακμιακή κατάσταση και η κοινωνία δεν ενεργοποιείται με στόχο την αντιμετώπιση της, τόσο πιο δύσκολη καθίσταται η επαναφορά του τόπου σε τροχιά δημιουργικότητας και αειφορίας. Πρέπει να γίνουν βαθειές αλλαγές και ανατροπές, οι οποίες άπτονται του συνόλου των κοινωνικών συστημάτων και αφορούν ουσιαστικά το μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης. Όσο καθυστερεί το ξεκίνημα αυτής της πορείας, τόσο μειώνονται και οι προοπτικές εξόδου από την κρίση, διότι ήδη τα χρονικά περιθώρια είναι πολύ στενά, ενώ ο υπόλοιπος ανεπτυγμένος κόσμος κινείται με μεγάλη ταχύτητα προς το μέλλον. Η έξοδος από την παρακμή προϋποθέτει ριζικές αλλαγές τόσο στο πολιτικό όσο και στο οικονομικό και κοινωνικό σύστημα. Ιδιαιτέρως στο πολιτικό σύστημα οι τομές και ανατροπές, που πρέπει να γίνουν, ξεπερνούν κατά πολύ την σημερινή πολιτική πραγματικότητα και τις αδιέξοδες (εκ των πραγμάτων) προσπάθειες για την ανασύσταση πολιτικών χώρων ή την εμφάνιση νέων σχημάτων, τα οποία εκφράζουν μεν την επιθυμία ενός μέρους της κοινωνίας για υπερβάσεις, δεν πληρούν όμως τις προϋποθέσεις για ανατροπή των αντιφάσεων της ελληνικής πραγματικότητας και κυρίως δεν παρουσιάζουν μια σύγχρονη πολιτική ταυτότητα και οργανωτική δομή. Με αυτά τα δεδομένα η παρακμή θα βαθαίνει.

Το πολιτικό σύστημα φαίνεται, ότι αδυνατεί να κατανοήσει, τι σημαίνει πολιτική. Την ταυτίζει με την επιδίωξη διαχείρισης κυβερνητικής εξουσίας. Όταν δε την έχει κατακτήσει, παραμένει δέσμιο είτε των παθογενειών της ελληνικής κοινωνίας (πελατειακό σύστημα, συντεχνιακή λογική, άκρατος κομματισμός κ.τ.λ.) είτε των ιδεοληπτικών του στοχεύσεων, ενώ δεν είναι σε θέση (δεν διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία) για ένα δυναμικό και βιώσιμο σχεδιασμό του μέλλοντος. Ταυτοχρόνως αγνοεί τις σύγχρονες παραμέτρους διαμόρφωσης της πραγματικότητας τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, αλλά και τις επιπτώσεις των διαφόρων περιόδων στις κοινωνικές δομές αλλά και στο μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης συνολικά κατά τη διάρκεια της ιστορικής διαδρομής αυτού του τόπου. Περιττό να αναφερθεί και η άκριτη και πέρα από τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών και του κοινωνικού συνόλου εισαγωγή προτύπων, τα οποία συμβάλλουν στην αλλοτρίωση, διότι διοχετεύονται μαζικά στο πλαίσιο της κοινωνίας του θεάματος και του καταναλωτισμού χωρίς να είναι προϊόν διεργασιών στις τοπικές κοινωνίες. Έτσι διαμορφώνεται ένα συνεχώς αυξανόμενο σύνολο ατόμων-φορέων συγκεκριμένων ρόλων και μαζοποιημένης λειτουργίας, όπως και τα «καρμποναρισμένα» ανθρωπάκια του Γαϊτη. Αυτής της ποιότητας άτομα είναι εύκολα διαχειρίσιμα σε πολιτικό επίπεδο. Μόνο που δεν μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της πολυδιάστατης δυναμικής, την οποία έχει ανάγκη η ελληνική κοινωνία για να βγει από το τέλμα και την ακινησία, ούτε και προωθούν την ουσιαστική λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Με πολίτες, οι οποίοι βιώνουν εικονικά, ως μοντελοποιημένα καταναλωτικά όντα, η ουσιαστική συμμετοχή τους στο δημοκρατικό πολίτευμα είναι μια μεγάλη φαντασίωση. Η δε δημοκρατική νομιμοποίηση έχει καθαρά τυπικό χαρακτήρα. Οι «πολίτες» από το ένα μέρος δεν έχουν σε βάθος γνώση της πραγματικότητας σε εθνικό, ευρωπαϊκό και πλανητικό επίπεδο και από το άλλο λειτουργούν με βάση τις προδιαγραφές και τα κριτήρια της εικονικής πραγματικότητας της κοινωνίας του θεάματος. Γι’αυτό και οι έχοντες αναγνωρισιμότητα «προκόβουν» πολιτικά. Στις «επόμενες» εκλογές οι «πολίτες» θα παρέχουν πάλι την απαραίτητη νομιμοποίηση για την τυπική λειτουργία του πολιτεύματος. Ο λαός έχει πάντα τον «τελευταίο λόγο», αρκεί να τον οριοθετήσει η εικονική πραγματικότητα των μίντια και οι ιδεοληπτικές φαντασιώσεις για παροχές. Με αυτό τον τρόπο όμως δεν δίδεται απάντηση ούτε και αντιμετωπίζεται η παρακμή, που βιώνει αυτός ο τόπος. Όσο για την ελεύθερη βούληση και την έκφραση της στις διάφορες δημοκρατικές διαδικασίες, αυτό παραμένει ζητούμενο στο διηνεκές. Εκτός και αν η τυπικότητα υποκαθιστά την ουσία.

Αντίστοιχη λειτουργία παρουσιάζει και το πολιτικό σύστημα. Μόνο που οι επιπτώσεις είναι πολύ οδυνηρές, διότι οριοθετούν την πορεία της κοινωνίας προς το μέλλον. Εάν λάβουμε υπόψη, ότι η διακυβέρνηση της χώρας εξαντλείται στην διαχείριση της κυβερνητικής εξουσίας, η οποία δεν στηρίζεται σε πολιτικές ενταγμένες σε ένα στρατηγικό σχεδιασμό, τότε μπορούμε να φαντασθούμε, ότι ο τόπος πορεύεται με «βάρκα την ελπίδα». Και αυτό ισχύει για το σύνολο των πολιτικών σχηματισμών, οι οποίοι διεκδικούν την ψήφο του ελληνικού λαού. Διακηρύσσουν τις διάφορες προγραμματικές τους θέσεις και δεσμεύσεις σε περίπτωση ανάληψης της κυβερνητικής εξουσίας, χωρίς να έχουν προσεγγίσει και μελετήσει σε βάθος τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τη θέση της Ελλάδας σε αυτές. Το ίδιο ισχύει και σε σχέση με την ευρωπαϊκή δυναμική, τόσο σε ό,τι αφορά την εσωτερική της εξέλιξη προς την ολοκλήρωση αυτού του εγχειρήματος, όσο και την θέση της στις γεωπολιτικές εξελίξεις, οι οποίες πλέον κινούνται με πολύ μεγάλη ταχύτητα.

Για να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της σύγχρονης πολύπλοκης ευρωπαϊκής και ευρύτερα πλανητικής πραγματικότητας τα κόμματα πρέπει να διαθέτουν ανάλογους μηχανισμούς στις δομές τους. Ειδάλλως ούτε στρατηγικό σχεδιασμό θα είναι σε θέση να κάνουν, ούτε τις κατάλληλες πολιτικές για τον τόπο θα μπορέσουν να επεξεργασθούν. Τα πολιτικά πρόσωπα χωρίς αυτούς τους τεχνοκρατικούς μηχανισμούς ανάλυσης και σχεδίασης πολιτικής δεν αποτελούν λύση ή διέξοδο από την κρίση, που βιώνει η χώρα. Γι’αυτό και δεν βοηθούν αποφασιστικά επισημάνσεις, ότι «το Ποτάμι θα πει πριν τις εκλογές από ποιούς θα πρέπει να κυβερνηθεί ο τόπος» (Σταύρος Θεοδωράκης στο ΣΚΑΪ).

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η δήλωση του επικεφαλής του Ποταμιού για το πρόσωπο του Προέδρου της Δημοκρατίας, ότι «χρειαζόμαστε έναν άνθρωπο που να στέκεται στο εξωτερικό, να μας λαμβάνουν σοβαρά υπόψη». Το ειδικό βάρος της χώρας δεν εξαρτάται από τον Πρόεδρο, εάν η κατάσταση στο εσωτερικό της και η ακολουθούμενη πολιτική κινούνται στο περιθώριο των εξελίξεων, ενώ το πολιτικό σύστημα στερείται κοινωνικής νομιμοποίησης.

Γι’αυτό και είναι ζωτικής σημασίας για την προοπτική του τόπου, το πολιτικό σύστημα να κάνει άμεσα μια επανεκκίνηση, η οποία θα σημάνει βαθιές τομές και ριζικές ανατροπές στο εσωτερικό του και στη σχέση του με την κοινωνία. Επιτέλους επείγει να απαλλαγεί από τη λογική του κομματιμού και του ασφυκτικού ελέγχου των δομών της κοινωνίας πολιτών. Η κοινωνική βάση πρέπει να μπορεί να εκφράζεται χωρίς τις κομματικές παρωπίδες. Από αυτό θα ωφεληθεί πάνω από όλα το πολιτικό σύστημα, διότι θα προσεγγίζει άμεσα την κοινωνική πραγματικότητα και θα καταγράφει τις ανάγκες της και τις δυνατότητες της για μια δυναμική πορεία προς το μέλλον. Αρκεί να αποκαταστήσει έναν συστηματικό και ουσιαστικό διάλογο με τις δομές της κοινωνίας πολιτών και να προωθεί ταυτοχρόνως την συναινετική λογική. Το ίδιο βεβαίως πρέπει να κάνουν και τα κόμματα μεταξύ τους. Εάν αυτά γίνουν θα ενισχυθεί σε μεγάλο βαθμό και η κοινωνική συνοχή, την οποία ιδιαιτέρως αυτή την περίοδο της κρίσης φροντίζουν, το λιγότερο, να αποδυναμώνουν. Στο πλαίσιο αυτού του διαλόγου θα ήταν πολύ χρήσιμο και λειτουργικό για την ομαλή πορεία της χώρας προς το μέλλον να απαλλαγούν τόσο το πολιτικό σύστημα όσο και η κοινωνία από την εσωστρέφεια και τον εθνικισμό και να προωθηθεί ο κοσμοπολιτισμός.

Σε αυτή την άκρως μεταρρυθμιστική κατεύθυνση θα πρέπει να κινηθεί και η κοινωνικη βάση με τη συνδρομή του πολιτικού συστήματος και της διανόησης στον τομέα του πολιτισμού. Θα συμβάλλει αποφασιστικά στην προοπτική του τόπου η άμεση έναρξη δημιουργικής επεξεργασίας και αξιοποίησης του πολιτισμικού παρελθόντος με στόχο την παραγωγή σύγχρονων πολιτισμικών αξιών, οι οποίες θα εκφράζουν και τις τοπικές κοινωνίες. Εκτός από την οικονομία πρέπει και ο χώρος του πολιτισμού να αποκτήσει παραγωγικά χαρακτηριστικά. Δεν μπορεί η πολιτισμική ταυτότητα να είναι δέσμια της φολκλορικής αναπαραγωγής του παρελθόντος ή των καταναλωτικών προτύπων της εικονικής πραγματικότητας της κοινωνίας του θεάματος. Σημαντική βοήθεια για την επίτευξη αυτού του στόχου θα είναι η ενεργοποίηση δυναμικών κοινωνικών δομών, οι οποίες ασχολούνται με τον πολιτισμό.

Η έξοδος της χώρας από την παρακμή δεν είναι εύκολη. Είναι όμως αναγκαία και ζωτικής σημασίας για την επιβίωση της γηράσκουσας ελληνικής κοινωνίας. Η ευθύνη για αυτή την προσπάθεια βαρύνει τους πάντες και πρέπει να αναληφθεί. Όσοι οδήγησαν τη χώρα σε αυτή την κατάσταση σίγουρα δεν έχουν θέση στην ατμομηχανή του τρένου, ανεξαρτήτως εάν πρόκειται για πρόσωπα ή συλλογικότητες. Η πολιτική τους σκέψη και προοπτική έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο τους και ανήκουν στην ιστορία. Γι’αυτό και οι όποιες προσπάθειες για ανασύσταση πολιτικών χώρων είναι καταδικασμένες να αποτύχουν. Δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της νέας πραγματικότητας των σύγχρονων κοινωνιών της γνώσης και της πολυπολιτισμικότητας σε εποχή μεγάλης ρευστότητας σε πολιτικό, πολιτισμικό, αξιακό, οικονομικό και γεωπολιτικό επίπεδο, όπως είναι αυτή, που διανύουμε τώρα. Και αυτό δυστυχώς ισχύει για το σύνολο των κομμάτων, τα οποία συνθέτουν το σημερινό πολιτικό σύστημα.

Ο Χρίστος Αλεξόπουλος είναι ερευνητής Κοινωνιολόγος

Το άρθρο δημοσιεύεται επίσης στον ιστότοπο: www.metarithmisi.gr

Τελευταία άρθρα στην Ευρωσύνθεση

Στηρίξτε «Το Χαμόγελο του Παιδιού»

Στηρίξτε «Το Χαμόγελο του Παιδιού»

«Το Χαμόγελο του Παιδιού» σε αδιέξοδο. Μηδενική Ρευστότητα – Μηδενικά Έσοδα. Χιλιάδες Παιδιά κινδυνεύουν.

Στηρίξτε «Το Χαμόγελο του Παιδιού»
Περισσότερες πληροφορίες για «Το Χαμόγελο του Παιδιού» και τις δράσεις του.

Όλα τα άρθρα στην κατηγορία Ευρωσύνθεση

Provoles.de